CHIẾN THẮNG BA GIA LỊCH SỬ 1965

Tượng đài Chiến thắng Ba Gia-Sơn Tịnh-Quảng Ngãi

Tượng đài Chiến thắng Ba Gia-Sơn Tịnh-Quảng Ngãi

“Chiến thắng Ba Gia cuối tháng 5/1965 tại Quảng Ngãi là một trận tiêu diệt chiến tuyệt đẹp của quân ta. Lần đầu tiên ta tiêu diệt 4 tiểu đoàn chủ lực khá tinh nhuệ của địch: tiểu đoàn 39 BĐQ, tiểu đoàn 1,2/51 và tiểu đoàn 3 LTĐB, chỉ trong vòng 2,3 ngày trên 1 hướng tác chiến. Lần đầu tiên trong trận ngày 30 và 31/5, quân ta đã tiêu diệt gọn một chiến đoàn gồm 3 tiểu đoàn địch. Lần đầu tiên trên một địa hình không được thuận lợi và đặc biệt bên địch chiếm ưu thế về binh lực và hỏa lực so với ta, thế mà ta không những dám đánh mà còn tiêu diệt gọn toàn bộ quân địch, bắt được nhiều tù binh, thu nhiều vũ khí, còn bên ta thương vong rất ít. Chiến thắng này đã làm nức lòng quân và dân ta, là một thất bại nặng nề của địch, đến nỗi liền ngay sau đó, ngày 01/6/1965, tổng thống Mỹ Giôn Xơn đã phải chua cay thú nhận rằng: Đó là một thất bại nghiêm trọng của hắn và bè lũ”.
CHIẾN THẮNG BA GIA     
(Dương Đức Tân – PHT)
Kính thưa quý vị đại biểu, quý thầy cô giáo, cùng các em học sinh thân mến!
Có thể nói rằng, ở thế kỷ XX, ngoài 2 cuộc đại chiến thế giới: lần thứ nhất (1914 -1918) và lần thứ 2 (1939 – 1945), chưa ở đâu trên trái đất này lại có chiến tranh kéo dài và khốc liệt như ở Đất nước chúng ta.
Quân đội nhân dân Việt Nam (QĐNDVN) được thành lập ngày 22/12/1944. Hơn 70 năm qua, Quân đội ta đã liên tiếp, liên tiếp lập nên những chiến công oai hùng, viết thêm nhiều trang sử vẻ vang cho dân tộc VN.
Ở Đất nước của chúng ta, trên từng tấc đất, trên mỗi ngọn núi, mỗi dòng sông đều ghi lại những chiến công hiển hách của cha ông.
Cách đây hơn 50 năm, trên mảnh đất Ba Gia này – nơi Trường chúng ta đang tọa lạc và mang tên, cũng đã ghi lại một chiến công vang dội của QĐNDVN.
Lịch sử hào hùng của QĐNDVN, các em sẽ được xem lại qua những lời ca đi cùng năm tháng ngay hôm nay.
Tại diễn đàn này, tôi chỉ đề cập đến trận đánh Ba Gia – một trận đánh tuyệt vời của QĐ ta vào cuối tháng 5 năm 1965 mà học sinh trường THPT Ba Gia cần phải ghi lòng tạc dạ.
          Quán triệt ý định chiến lược của Trung ương Đảng và Chỉ thị ngày 27/4/1965 của Quân ủy Trung ương về nhiệm vụ sẵn sàng đánh thắng trong mọi tình huống phát triển của chiến tranh, Hội nghị Khu ủy Khu 5 đầu tháng 5 – 1965 chủ trương: Đẩy mạnh đấu tranh chính trị, vũ trang nhằm tiêu diệt và làm tan rã một bộ phận quan trọng quân chủ lực ngụy, làm cho chúng rối loạn cao độ về chiến lược, suy sụp hoàn toàn về chính trị …
Về tác chiến, Hội nghị chủ trương: Tập trung lực lượng mở hoạt động hè trên 3 hướng:
-         Nam Tây Nguyên
-         Tây Gia Lai – Bắc Kon-Tum
-         Bắc Quảng Ngãi
Bắc Quảng Ngãi – Hướng trọng điểm của hoạt động ở đồng bằng - bao gồm 3 huyện: Bình Sơn – Sơn Tịnh – Tư Nghĩa và thị xã Quảng Ngãi. Địa bàn tác chiến chủ yếu của chủ lực ta là Tây Sơn Tịnh – Vùng đất nằm kẹp giữa 2 con sông: Trà Bồng và Trà Khúc và lọt giữa 4 chi khu quân sự của địch: Bình Sơn, Sơn Tịnh, Trà Bồng, Sơn Hà.
Lực lượng địch, ngoài bảo an, dân vệ, còn có tiểu đoàn 1 của trung đoàn 51 ngụy đóng tại cứ điểm Gò Cao (Có tên gọi là Ba Gia). Sở Chỉ huy Trung đoàn 51 và tiểu đoàn 2,3 ở thị xã Quảng Ngãi. Địa bàn hẹp, lực lượng địch đông, cứ điểm dày đặc. Kể từ mùa Thu 1964, chủ lực ta chưa hoạt động ở đây. Do đó, địch khá chủ quan, sơ hở.
Phía ta, đây là vùng du kích mạnh, nhân dân có truyền thống cách mạng. Đây là nơi tiếp giáp với rừng núi có nhiều thuận lợi trong việc giấu quân, cơ động lực lượng, giữ bí mật ý định của ta, nghi binh đánh địch.
Lực lượng ta trong Chiến dịch này có Trung đoàn 1 bộ binh (Quân chủ lực của QK 5) do Trung đoàn trưởng Lê Hữu Trữ và Chính ủy Nguyễn Đình Trọng chỉ huy, được tăng cường tiểu đoàn 45 (từ Bắc vào) và lực lượng địa phương.
Theo Kế hoạch chiến dịch, ta bí mật hành quân, 1 bộ phận bí mật ém quân tại Núi Khỉ, một bộ phận bí mật giấu quân ở phía Nam Núi Tròn( Từ Minh Thành, Tịnh Minh đến Bãi Xoan, Tịnh Sơn), hình thành thế bao vây, tiến công vào hai bên sườn và sau lưng địch, tạo thành thế gọng kìm, đang sẵn sàng bóp nát quân địch.
Phương châm tác chiến của ta là nhữ địch lọt vào vòng vây phục kích của ta. Lúc đầu, ta chỉ sử dụng một lực lượng rất nhỏ đánh kiểu du kích vào 1 đơn vị dân vệ nhằm kéo quân viện của địch ra tiêu diệt từ nhỏ đến lớn.
4 giờ 45  ngày 29/5 trinh sát, đặc công của Trung đoàn 1 và 1 trung đội Huyện đánh vào trung đội dân vệ của địch ở Phước Lộc. Bọn này chống cự và kêu cứu.
5 giờ 05 tên Đại úy Nguyễn Văn Ngọc – Trưởng đồn Gò Cao cho pháo ở Gò Cao bắn vào Phước Lộc và ra lệnh cho đại đội đóng ở Núi Tròn kéo xuống ứng cứu. Chúng rất chủ quan, cứ theo đường tỉnh lộ số 5 xộc thẳng vào trận địa phục kích của ta.
Một đại đội địch – còn ít quá! Ta chưa đánh. Ý định của ta là tiêu diệt cả tiểu đoàn 1 ngụy. Nên, ta chỉ dùng súng nhỏ, không dùng hỏa lực. Sau khi sát thương một số tên, ta giả yếu thế, rút dần vào sát chân Núi Khỉ và chiến đấu giằng co với địch.
Trước tình hình đó, tên Đại úy Ngọc liền cho pháo binh bắn mạnh, đồng thời cùng với 2 cố vấn Mỹ (1 thiếu tá, 1trung úy) dẫn các đại đội còn lại từ Gò Cao hùng hổ kéo xuống hướng Phước Lộc. (Chỉ để lại tại Gò Cao một trung đội pháo binh)
Địch đã trúng kế quân ta. Hết đại đội này đến đại đội khác của tiểu đoàn 1 ngụy theo nhau lao vào trận địa bố trí sẵn của ta.
Chiến trận Ba Gia mở màn: 9 giờ 50 phút, khi cả tiểu đoàn địch lọt hết vào vòng vây, quân ta bắt đầu xuất kích.
Hàng ngũ địch hoàn toàn rối loạn, tháo chạy nhưng không biết hướng nào, ngõ nào để thoát, vừa quay mặt lại thì gặp ngay họng súng của quân ta. Cả tiểu đoàn ngụy bị ta xé nhỏ ra từng mảng và quay tròn thành từng cụm nhỏ. Hai tên cố vấn Mỹ bị giết ngay từ đầu. Tên đại úy Ngọc bị bắt sống. Đoạn đường từ Núi Tròn đến Núi Khỉ (hơn 1km) và các cánh đồng Diên Niên, An Thành ngổn ngang xác chết và thương binh địch. Hàng trăm tên tù binh khiếp sợ, hốt hoảng, ngơ ngác, gục đầu, lê bước dưới mũi súng của các chiến sĩ ta.
10 giờ 45 phút, trận đánh kết thúc. Toàn bộ tiểu đoàn 1 của trung đoàn 51 bị tiêu diệt và bắt sống.
Trong ngày 29/5, ta thừa sức để đánh chiếm đồn Gò Cao. Nhưng ta lại không đánh. Vì sao?
Bởi vì, sau khi cả tiểu đoàn 1 bị tiêu diệt, 1 trung đội còn lại tại Gò Cao chắc chắn sẽ kinh hồn bạt vía, khẩn thiết yêu cầu viện binh. Và, mục tiêu của ta là tiêu diệt nhiều sinh lực địch nên chỉ chờ đánh quân tiếp viện được nhiều hơn. Đồn Gò Cao tính sau.
Quả thật như vậy, bị thua đau và hết sức bất ngờ, ngay chiều 29/5, tướng Nguyễn Chánh Thi – Tư lệnh Quân đoàn 1 ngụy - đích thân ra lệnh điều động Tiểu đoàn 3 Lính thủy đánh bộ đang càn quét ở Đức Phổ và Tiểu đoàn 39 Biệt động quân ở Đà Nẵng gấp rút tập trung về thị xã Quảng Ngãi.
Một chiến đoàn quân ngụy gồm: Tiểu đoàn 2 (của Trung đoàn 51), Tiểu đoàn 39 Biệt động quân và Tiểu đoàn 3 Lính thủy đánh bộ gấp rút được tổ chức.
Trong lúc đó, sau thắng lợi đầu tiên, ta khẩn trương chuẩn bị cho trận đánh lớn vào ngày hôm sau.
Mờ sáng 30/5 từng tốp máy bay phản lực địch gầm rú, xé nát bầu trời, ào ạc dội bom xuống các điểm cao dọc đường số 5. Từng tốp máy bay lên thẳng ào ạc trút rocket và trút đạn súng máy xuống các điểm cao Mã Tổ, Núi Khỉ, Núi Nón. Pháo địch từ thị xã bắn lên. Khắp trận địa, mặt đất cháy rực.
Trên mặt đất nóng bỏng đó, quân ta đang chờ địch.
9 giờ 30 phút cả chiến đoàn địch hành quân đến ngã 3 Lâm Lộc (Gò Mạ - Tịnh Hà)
Phán đoán quân ta đang ở điểm cao 47, Mã Tổ và Núi Khỉ, tên chỉ huy chiến đoàn chia quân thành 2 cánh:
-         Tiểu đoàn 39 Biệt động quân rẽ về phía Bắc, băng qua cánh đồng Vĩnh Khánh, tiến chiếm điểm cao Chóp Nón, hình thành mũi tiến công phía sau trận địa của ta.
-         Cánh quân chủ yếu gồm số quân còn lại theo đường số 5 đánh lên Phước Lộc, để chiếm điểm cao Mã Tổ, Núi Khỉ rồi phát triển lên Gò cao
13 giờ, Tiểu đoàn 39 Biệt động quân của địch đã đến chân Chóp Nón, Tiểu đoàn 2 (Trung đoàn 51) và tiểu đoàn 3 Thủy quân lục chiến đã vào gọn trong làng Phước Lộc, chiếm giữ các chiến hào, đồng thời chiếm điểm cao Mã Tổ và đồi 47.
 .
Trận đánh thực sự nổ ra lúc 14 giờ.
Theo lệnh của Chỉ huy trưởng trận đánh, Tiểu đoàn 40 (Trung đoàn 1) dùng 1 đại đội đánh bọn địch đang cố leo lên chiểm đỉnh Chóp Nón, Tiểu đoàn 45 đánh mạnh vào sau lưng tiểu đoàn 39 Biệt động quân.
Hai đại đội còn lại của Tiểu đoàn 40/1, từ chân Núi Khỉ, hình thành 2 mũi, đánh chiếm các gò đất cao ở phía Tây Phước Lộc và đánh dọc theo bờ Bắc sông Trà, hình thành thế vây chặt sườn phía Nam quân địch.
Tiểu đoàn 60 từ chân đồi Mã Tổ chia thành 2 mũi: Một mũi đánh hất quân địch ra khỏi điểm cao 47, một mũi đánh xuyên thẳng vào làng Phước Lộc, cắt đội hình địch ra làm đôi. Đồng thời đánh vòng về phía Đông làng Phước Lộc, chiếm cầu Bà Mẹo, cắt đứt đường rút lui của địch, bắt liên lạc với mũi tiến công của tiểu đoàn 40 đang đánh dọc theo bờ Bắc sông Trà xuống.
15 giờ 28, toàn bộ quân địch đã nằm gọn trong vòng vây của ta. Máy bay địch ào ạc ném bom nhằm cứu nguy cho đồng bọn.
Trận đánh diễn ra ác liệt, ta và địch giành nhau từng bờ rào, từng mô đất, từng đoạn chiến hào.
Sau 2 giờ chiến đấu quyết liệt, ta đã tiêu diệt phần lớn tiểu đoàn 3 Thủy quân lục chiến, đánh thiệt hại nặng tiểu đoàn 2 (Trung đoàn 51) của địch.
Trời tối, số quân còn lại của Tiểu đoàn 3 Lính thủy đánh bộ co cụm lại trong 1 đoạn chiến hào ở rìa làng Phước Lộc. Tiểu đoàn 2/51 ở đồi 47. Tiểu đoàn 39 Biệt động quân tổ chức phòng ngự vòng tròn trên đỉnh Chóp Nón.
Trong đêm, ta khẩn trương xốc lại đội hình, trinh sát nắm tình hình địch.
4 giờ 30 sáng 31/5, các đơn vị của ta bất ngờ và đồng loạt tập kích diệt gọn cả 3 cụm quân địch.
Như vậy, sau 15 giờ chiến đấu liên tục (14 giờ ngày 30/5 đến 5 giờ 31/5) ta tiêu diệt hoàn toàn 1 chiến đoàn quân ngụy.
* Cùng với chiến thắng Bình Giã, Chiến thắng Ba Gia đã góp phần quan trọng đánh bại chiến lược “ Chiến tranh đặc biệt” của Đế quốc Mỹ.
Với chiến thắng Ba Gia, cục diện chiến trường đã thay đổi theo hướng có lợi cho ta.
* Chiến thắng Ba Gia đã cho thấy nghệ thuật chỉ đạo tác chiến tài tình của ta:
-         Trước tiên, phải nói đến kỹ thuật hành quân, ém quân và giấu quân. Hơn 1 trung đoàn chủ lực – mấy ngàn quân với vũ khí đạn dược - đã hành quân và ém sát chân địch mà địch không hề hay biết. Thực hiện được việc này quả là một điều kỳ diệu. Một mặt là do nghệ thuật chỉ huy, kỹ thuật hành quân bí mật, mặt khác là được nhân dân đùm bọc, che chở.
-         Thứ hai là, phương châm tác chiến của ta thật tuyệt vời. Đó là cách “điệu hổ ly sơn”, nhữ địch lọt vào trận địa mai phục của ta.
+ Ngày 29/5 ta chỉ “gõ nhẹ” vào trung đội dân vệ ở Phước Lộc. Chắc chắn bọn này sẽ kêu cứu và chắc chắn địch từ Gò Cao, Núi Tròn sẽ kéo xuống ứng cứu. Đại đội địch ở Núi Tròn đã lọt vào vòng vây của ta nhưng ta vẫn chưa đánh, chỉ dùng vũ khí nhỏ chiến đấu gằng co để nhữ thêm 2 đại đội ở Gò Cao kéo xuống. (Ta không dùng hỏa lực vì nếu dùng hỏa lực sẽ bị địch phát hiện ta có quân chủ lực và chúng sẽ không dám tới)
+ Khi toàn bộ 3 đại đội địch lọt thỏm vào vòng vây, ta bắt đầu xuất kích. Đây là trận đánh phục kích tuyệt vời, không còn tên địch nào chạy thoát.
     + Tiêu diệt xong tiểu đoàn 1, trong ngày 29/5 nếu ta muốn chiếm đồn Gò Cao thì quá dễ dàng nhưng ta lại không đánh. Vì ta biết rằng trung đội địch còn lại ở Gò cao sẽ hốt hoảng, kêu cứu khẩn thiết và chắc chắc địch sẽ viện binh để giải tỏa Gò Cao. Ta chỉ chuẩn bị lực lượng để đánh quân tiếp viện vào ngày hôm sau.
     + Khi quân tiếp viện đến, ta sử dụng cách đánh vận động tiến công để tiêu hao một phần sinh lực địch và quan trọng hơn là hình thành thế chia cắt và bao vây toàn bộ chiến đoàn quân ngụy.
     + Khi đã bao vây, chia cắt đội hình địch, quân địch buộc phải co cụm và phòng ngự, ta trinh sát kỹ, đánh tập kích bất ngờ tiêu diệt toàn bộ quân địch.
     Đến ngày 05/7/1965 ta đánh chiếm Gò Cao, giải phóng một vùng rộng lớn ở Tây Sơn Tịnh.
Nói về chiến thắng oanh liệt này, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh đã viết:
 “Chiến thắng Ba Gia cuối tháng 5/1965 tại Quảng Ngãi là một trận tiêu diệt chiến tuyệt đẹp của quân ta. Lần đầu tiên ta tiêu diệt 4 tiểu đoàn chủ lực khá tinh nhuệ của địch: tiểu đoàn 39 BĐQ, tiểu đoàn 1,2/51 và tiểu đoàn 3 LTĐB, chỉ trong vòng 2,3 ngày trên 1 hướng tác chiến. Lần đầu tiên trong trận ngày 30 và 31/5, quân ta đã tiêu diệt gọn một chiến đoàn gồm 3 tiểu đoàn địch. Lần đầu tiên trên một địa hình không được thuận lợi và đặc biệt bên địch chiếm ưu thế về binh lực và hỏa lực so với ta, thế mà ta không những dám đánh mà còn tiêu diệt gọn toàn bộ quân địch, bắt được nhiều tù binh, thu nhiều vũ khí, còn bên ta thương vong rất ít.
Chiến thắng này đã làm nức lòng quân và dân ta, là một thất bại nặng nề của địch, đến nỗi liền ngay sau đó, ngày 01/6/1965, tổng thống Mỹ Giôn Xơn đã phải chua cay thú nhận rằng: Đó là một thất bại nghiêm trọng của hắn và bè lũ”.
 
 

Tác giả bài viết: Thầy Dương Đức Tân-PHT